20.02.2026 İqtisadiyyat

0 0

Qlobal enerji bazarları geosiyasi gərginliklərdən qaynaqlanan zəifliklərlə üzləşir. İran neftinin tədarükündəki fasilələr ssenariləri bazar müzakirələrində üstünlük təşkil etməyə davam edir. ABŞ və İran Tehranın nüvə proqramı ilə bağlı danışıqlarda gərginliyi azaltmağa çalışarkən, Vaşinqtonun Tehrana qarşı hərbi variantın hələ də masada olduğunu və bölgədə artan hərbi fəaliyyətə dair açıqlamaları neft qiymətlərinin oktyabr ayının sonundan bəri ən güclü artımına səbəb olub. WTI xam neftinin fyuçersləri son bir ayda 9%-dən çox artaraq 66 dollardan yuxarı qalxıb. Bu arada Brent nefti 71,5 dollara yüksəlib ki, bu da gündəlik 1,5% və aylıq təxminən 10% artım deməkdir.

Hərbi fəaliyyət gərginliyi artırır

ABŞ vitse-prezidenti JD Vance İranın Vaşinqtonun "qırmızı xətləri"nə cavab vermədiyini və hərbi variantın hələ də masada olduğunu vurğulayıb. İran nüvə danışıqlarında "ümumi irəliləyiş" olduğunu iddia etsə də, yerdəki hərbi fəaliyyət gərginliyi azaltmayıb. İranın dövlət mediası Hörmüz boğazının müvəqqəti bağlandığını elan edib; təkcə bu açıqlama bazarda risk rüsumunu artırmaq üçün kifayət edib.

Təkcə İran deyil, bütün Yaxın Şərqin tədarükü risk altındadır.

Mütəxəssislərin fikrincə, neft bazarları ilə bağlı narahatlıq, görülən tədbirlərin təkcə İranın neft tədarükü üçün deyil, həm də Hörmüz boğazından keçən daşınmalarda fasilələr riskini nəzərə alaraq daha geniş Fars körfəzi neft axınları üçün nə demək olacağıdır. Buna görə də, bazar potensial ABŞ-İran münaqişəsinin təkcə İran tədarükünü deyil, həm də Fars körfəzi üzərindən axınları poza biləcəyi riskini qiymətləndirir. İran gündə təxminən 1,5 milyon barel xam neft ixrac edir. Lakin əsl kritik amil Hörmüz boğazından gündəlik təxminən 20 milyon barel neft və məhsul axınıdır. Buna görə də, potensial müdaxilə ssenarisi təkcə İranı deyil, həm də Səudiyyə Ərəbistanı, İraq, BƏƏ və Küveyt kimi istehsalçıları əhatə edən daha geniş təchizat riski yaradır.